Op de website van de New York Times vond ik een interessante wereldkaart die van de landen op de wereld laat zien hoeveel olie ze in 2006 produceerden, consumeerden en leverden aan de VS. Zo kwam ik erachter dat Nederland nog steeds olie produceert, dat wist ik helemaal niet. Veel is het niet, zo’n 76.000 vaten per dag, vergeleken met de grootste producent (Saoedi-Arabië) die elke dag 10,7 miljoen vaten aardolie oppompt. Aan de andere kant: bij een olieprijs van $140 per vat levert dat zo’n 3,5 miljard euro per jaar op. Deze olie komt voornamelijk uit kleine velden in de Noordzee, maar tot 1996 werd rondom het Drentse dorpje Schoonebeek op vrij grote schaal d.m.v. jaknikkers aardolie gewonnen.
Op de foto rechts uit 1983 sta ik (rechts, met de hippe ongelijke sokken) met mijn vader en mijn broer voor één van de jaknikkers in Drenthe. Door de lage aardolieprijzen van de jaren ’90 was het niet meer rendabel om de stroperige Nederlandse olie op te pompen. De productie werd stilgelegd en de jaknikkers verdwenen ut het Drentse landschap. Nu de olieprijzen weer hoog zijn wordt het volgens de NAM financieel weer interessant om de olie die er nog zit op te gaan pompen. Dat zullen ze niet met jaknikkers gaan doen, 
maar met de injectie van stoom. De olie in dit veld is erg taai en stroperig en wil daarom nauwelijks uit zichzelf stromen. Door stoom in de oliehoudende lagen te injecteren wordt de olie vloeibaarder en kan hij makkelijker opgepompt worden. Door vanuit een beperkt aantal van de hiernaast afgebeelde boor/pompstations schuin omlaag te boren kan een groot gebied worden afgedekt zonder dat aan de oppervlakte vele kleine pompen zoals jaknikkers nodig zijn. Volgens de website van de NAM zijn in totaal 73 putten nodig, vanuit 25 putten wordt de stoom in de bodem geïnjecteerd en vanuit 44 putten wordt de olie omhoog gepompt.
De stoom moet geproduceerd gaan worden in een warktekrachtkoppelingscentrale in de buurt. Deze centrale zou elektriciteit moeten produceren terwijl van de restwarmte stoom wordt gemaakt. Er wordt nergens vermeld waar deze centrale op moet gaan draaien, maar de kans is groot dat dat aardgas is. In de buurt van Emmen moet een fabriek voor ultraschoon water komen, wat nodig is om de stoom te maken. Om het water, de stoom en de geproduceerde olie te vervoeren zullen flink wat kilometers pijpleiding aangelegd en onderhouden moeten worden. Dit hele proces zal flink wat energie kosten. Ik ben erg benieuwd wat de verhouding is tussen de hoeveelheid energie die gespendeerd moet worden en de hoeveelheid energie die de opgepompte olie levert. Een columnist van z24.nl stelt dat misschien een beter idee is om de olie voorlopig in de grond te laten zitten. Er van uitgaande dat het toch doorgaat is het misschien wel een goed idee om de opbrengsten volledig te steken in het opzetten van een echt duurzame energievoorziening, zodat de ‘oude energie’ wordt ingezet om de ‘nieuwe energie’ van de grond te krijgen.
Ik heb er echter niet veel vertrouwen in dat een dergelijke verlichte weg gevolgd zal worden…
Voorlopig is er nog geen echt alternatief voor olie. De beste elektrische auto haalt 400 km op 1600 laptop batterijen en is uiterst kostbaar. Over elektrisch aangedreven vrachtauto’s hebben we het dan niet eens. Zonne-energie werkt alleen overdag; wind energie alleen bij wind. En elektrische energie laat zich moeilijk opslaan. Windmolens zijn erg duur en onderhoudsintensief (daarbij praat ik niet eens over de horizonvervuiling)en kunnen nog steeds niet concurreren met gasgestookte centrales, laat staan met kerncentrales. Je moet voor wind en zonne-energie een kostbare backup aan gasgestookte centrales hebben; een kostbare aangelegenheid. Kernenergie wordt steeds “schoner” en het rendement gaat steeds verder omhoog. De hoeveelheid nucleair afval neemt ook zienderogen af. De derde generatie geeft al een hele verbetering te zien; de vierde generatie staat al op de tekentafel. Laten we dus niet op een paard wedden en naast alternatieve energie ook nucleaire energie bl;ijven ontwikkelen. En uiteindelijk, wachten op kernfusie.
@Hans: Je hebt de 100ste reactie geplaatst, gefeliciteerd
Dat vraagt om een uitgebreid antwoord.
Nog geen alternatief voor olie? Integendeel: er zijn vele alternatieven, zo hebben we zonne-energie, windenergie, waterkracht in al zijn vormen, zelfs kernenergie als je er niet mee zit de rekening aan de volgende generaties te presenteren. Het belangrijkste alternatief is echter: minder energie verbruiken en veel en veel efficiënter met energie omgaan.
In duurzame opwek uit stromingsbronnen zit variatie, dat is absoluut waar. Het is echter minder moeilijk hiermee omgaan dan veel mensen denken.
Ten eerste is het aandeel duurzame opwek uit stromingsbronnen nu nog zó klein dat het probleemloos ingepast kan worden in de normale fluctuaties. Pas bij aandeelpercentages van rond de 20% en hoger begint het iets te worden waar op gelet moet worden. Helaas zijn we in Nederland nog lang niet bij dat percentage, en met het huidige gesukkel is voor mij ook niet duidelijk wanneer we dat gaan bereiken.
Ten tweede is het vrij eenvoudig om elektriciteit over hoogspanningsnetten te transporteren van een plek waar het wordt geproduceerd naar waar het nodig is. Er beginnen wat plannen op tafel te komen voor een Europees hoogspanningsnetwerk om efficiënt duurzame electriciteit uit te kunnen wisselen. Hierdoor zal steeds minder fossiele standbycapaciteit nodig zijn.
Ten derde is opslag van elektriciteit niet onmogelijk. Stuwmeren die volgepompt worden, oude zoutmijnen die met druklucht gevuld worden, vliegwielen, redox-accu’s, er is meer mogelijk dan je wellicht denkt.
Ten vierde is er veel mogelijk met vraagsturing. Dat kan op kleine schaal: door variabele kWh-beprijzing kunnen consumenten aangezet worden om bv. de was te doen op momenten dat er een elektriciteitsoverschot is. Op grotere schaal kunnen koelhuizen op momenten van overschot extra koelen en op momenten van tekort minder energie verbruiken. Hetzelfde geldt voor veel grootschalige industriële verhittingsprocessen: bij overschot kan dat een beetje heter gemaakt worden zodat bij een tekort minder energie nodig is.
(Ten vijfde: als je optimistisch bent en denkt dat heel Nederland elektrisch gaat autorijden zouden al die grote accu’s in auto’s ook als opslag kunnen dienen. Google maar eens naar ‘Vehicle to grid’)
En kernenergie… sja. Ik ben er niet zo fel tegen als sommige andere mensen die actief zijn in de wereld van duurzame energie, maar ik ben er ook niet voor. Het lijkt mij een onnodige tussenstap op weg naar een echt duurzame energievoorziening uit zon en wind. Een tussenstap die toekomstige generaties opzadelt met gevaarlijk spul waarvoor lange termijn opslag toch nog altijd een probleem is, wat de nucleaire industrie ook claimt.
Over kernfusie las ik eens een mooie uitspraak: “kernfusie is de energiebron van de toekomst…. en zal dat voorlopig nog wel blijven ook”. Al ongeveer 30 jaar beloven de onderzoekers dat ‘over ongeveer 20 jaar’ realiteit zal zijn. Echt veel dichterbij lijkt e.e.a. niet te komen. Bedenk ook dat in het onwaarschijnlijke geval dat kernfusie een vrijwel onbeperkte hoeveelheid elektriciteit gaat leveren er twee problemen nog altijd niet opgelost zijn: de enorm hard groeiende wereldbevolking heeft niet alleen elektriciteit nodig, maar ook schoon drinkwater, voedsel, materialen voor hun huizen en gebruiksvoorwerpen. Allemaal zaken waar kernfusie niet voor gaat zorgen. Na de energie-bottleneck lopen we direct keihard tegen de volgende bottleneck aan. Daarnaast kun je uit electriciteit niet de 1001 zaken maken die de petrochemische industrie nu voor ons maakt; van plastics tot medicijnen en kunstmest.
Pas op dat je niet in ouderwetse denkpatronen blijft hangen; groei is niet vanzelfsprekend.