Belangrijke informatie: de Plugwise set waarmee ik meet aan onze zonnestroompanelen en waar dit artikel over gaat heb ik kosteloos van Plugwise gekregen. Plugwise heeft aan mij geen enkele beperking opgelegd voor wat betreft de inhoud van dit artikel. Verder heb ik ook geen enkele binding met Plugwise, behalve dat ik klant bij ze ben. Ik heb geprobeerd mijn objectiviteit niet te laten aantasten door het feit dat de set kosteloos was – en volgens mij ben ik daar goed in geslaagd. Ik laat wat ik doe voor zichzelf spreken: ik heb korte tijd geleden op eigen kosten een tweede Home Basic Pakket bij Plugwise besteld, zó tevreden ben ik er over. Als het product ook een tweede keer niet goed had gewerkt, had ik het ook gewoon weer teruggestuurd.

Van veel zonnestroominstallaties wordt de opbrengst niet gemeten, en dat is zonde. Juist vanwege de grote voordelen van zonnestroompanelen (geen bewegende delen, geen geluid, geen uitstoot) kun je aan de buitenkant van een installatie niet zien of hij goed functioneert of niet. Vooral in ‘vroeger tijden’, toen vooral de betrouwbaarheid van sommige typen omvormers nog wat te wensen over liet, hadden veel mensen zonder het te weten een niet of slecht functionerende zonnestroominstallatie op het dak liggen. Maar ook anno 2010 kan een stekkertje loslaten, een contact door corrosie verslechteren of een omvormer simpelweg defect raken. Zonde van de gemiste opbrengst natuurlijk.

Het vreemde is dat opbrengstmonitoring een beetje een ondergeschoven kindje lijkt te zijn bij zowel fabrikanten van omvormers als leveranciers en installateurs van zonnestroominstallaties. Een afleesapparaat wordt slechts zelden standaard meegeleverd en moet dan apart aangeschaft worden tegen een vaak forse meerprijs. Ook zijn er omvormers die helemaal geen mogelijkheid hebben om de opgewekte energie te meten. Bij weer andere omvormers kan een datakabel voor de computer besteld worden, maar dan moet een computer 24×7 ingeschakeld zijn om de opbrengst te kunnen meten, dit is natuurlijk niet de bedoeling. Zelfs een zuinige laptop van 20W verbruikt dan op jaarbasis bijna 200kWh ofwel de opbrengst van één groot zonnestroompaneel.

In ons geval speelde er nog een uitdaging mee: doordat we onze installatie in de loop der jaren een aantal keer uitgebreid hebben bestaat hij momenteel uit zes deelinstallaties met drie typen omvormers. Twee van deze typen (de Soladin 600 en de OK4) hebben dan wel een data-uitgang, maar zoals gezegd moet voor een gedetailleerde meting m.b.v. die uitgang continu een computer draaien. Het derde type omvormer (Philips PSI300) heeft geen data-uitgang en daaraan valt dus helemaal niet te meten.

Toch wilde ik per sé gedetailleerd meten aan onze installatie, om in de gaten te houden of alles werkt zoals het hoort maar ook om op deze website te kunnen laten zien wat zo’n zonnestroominstallatie nu precies oplevert. Ik heb lang geworsteld met de vraag hoe ik dat aan ging pakken, maar ik denk dat ik er nu uit ben.

Toen onze installatie nog uit één en later twee deelinstallaties bestond, meette ik met een simpel analoog metertje, de PM16AR. Dat werkte op zich prima, elke dag schreef ik na zonsondergang de meterstand op en hield dat bij in een spreadsheet. Toen onze installatie groeide naar drie en later vier deelinstallaties werd die methode onwerkbaar, en ook kon ik niet meten bij afwezigheid.

Bij mijn zoektocht naar een goede meetmethode kwam ik als eerste uit bij de Conrad Energy Logger 3500. Helaas bleek dat een miskoop van de eerste orde, dus die ging snel retour. Zelfs als het apparaat wel goed had gewerkt was er veel handwerk overgebleven omdat ik dan om de zoveel tijd alle vijf de geheugenkaartjes apart had moeten uitlezen etc.

Verder speuren bracht mij bij Plugwise, wat een zeer interessant systeem leek omdat het op eenvoudige wijze meerdere meetpunten kan uitlezen met meetpluggen die draadloos met elkaar verbonden zijn. De prijs voor een Home Start Pakket met twee meetpluggen is € 125, maar met een kortingsactie ging daar nog wat van af en dus heb ik zo’n set besteld om te beoordelen of het wat voor mij was. Na een paar frustrerende avonden ging helaas ook de Plugwise set terug in de doos en retour afzender omdat ik het niet goed werkend kreeg. De mogelijkheden om op een betaalbare wijze ons zonnestroomsysteem te monitoren leken uitgeput en ik ging maar weer aan de gang met het handmatig opschrijven van meterstanden.

Gelukkig houdt het verhaal daar niet op: iemand bij Plugwise zag de beschrijving van mijn ongelukkige avonturen en belde me op. Natuurlijk waren ze niet blij dat ik in het openbaar schreef over een negatieve ervaring met hun product, maar ze leken ook daadwerkelijk teleurgesteld dat ik niet blij was met hun product. Na een tijdje heen en weer mailen boden ze me kosteloos (!) een Home Basic Pakket aan met negen meetpluggen en een nieuwere versie van de software. Daar kon ik natuurlijk geen nee tegen zeggen en sinds begin 2010 meet ik de opbrengst van onze zonnestroominstallatie met Plugwise.

Een nieuwe start

Na het uitpakken van de doos, installeren van de software en USB-stick en het in een stopkontakt plaatsen van alle pluggen verliep e.e.a. een stuk vrolijker dan bij de eerste poging. Alle pluggen werden binnen een paar minuten gezien en ik kon snel aan de slag om de pluggen de juiste namen te geven en ze tussen de omvormers te plaatsen. Ik zal over de installatieprocedure verder ook niet te veel vertellen, het is allemaal vrij rechttoe rechtaan, bij het volgen van de handleiding kan er niet veel mis gaan.

Zoals gezegd bestaat onze zonnestroominstallatie uit zes deelinstallaties, waarvan er twee hun stroom over één stopkontakt invoeren. Hierdoor zijn vijf meetpluggen nodig. Drie van de vijf pluggen zitten op zolder (aan de 555, 510 en 300Wp installaties) en twee zitten op de eerste verdieping (aan de 660 en 100Wp installaties). Ik schat dat de grootste onderlinge afstand ongeveer zes meter is maar de draadloze communicatie verloopt prima. De pluggen gebruiken het Zigbee-protocol om een zgn. ‘mesh-netwerk’ op te zetten. Dit houdt in dat alle pluggen communiceren met alle andere andere pluggen die binnen zijn ontvangstbereik liggen. Als er één of meerdere pluggen zijn die niet direct bereikt kunnen worden probeert het netwerk via andere pluggen toch contact te zoeken met deze plug(gen). Hierdoor is het netwerk erg robuust en komt de meetinformatie bijna altijd wel aan bij de computer. Gezegd moet wel worden dat systeem beter werkt naarmate er meer pluggen in het netwerk zitten. Dit merkte ik aan het feit dat de pluggen aan de zonnestroominstallaties pas echt betrouwbaar bereikbaar werden vanaf de computer in de woonkamer toen ik op de eerste verdieping een plug aan de wasmachine had gezet, deze kon kennelijk precies een gat de dekking overbruggen. Toen die plug daar nog niet zat wilde het systeem op mijn laptop niet altijd de pluggen op zolder zien, ik moest dan af en toe met de laptop naar de eerste verdieping lopen. Nu is dat dus niet meer nodig.

De software is erg flexibel, zo kunnen pluggen in groepen samengevoegd worden. Ik heb maar één groep aangemaakt, voor alle deelinstallaties samen, maar het is denkbaar om bv. bij een oost/west dak de installaties per dakkant te groeperen. De meetdata kan op vele verschillende manieren gepresenteerd worden, per uur, per dag, per week, per maand en per jaar. Mochten de presentatiemogelijkheden van het programma voor een bepaald doel te beperkt zijn dan is het eenvoudig mogelijk de gewenste meetdata te exporteren naar een csv-bestand wat uitgelezen kan worden door een spreadsheetprogramma. Hierin kan de data verder verwerkt worden voor bv. presentatie in grafieken.

Naast weergave van historische meetdata kan het pakket ook de momentane opbrengst weergeven. Het is vooral op koele, halfbewolkte dagen erg leuk om dit schermpje op te hebben staan. Doordat de zonnestroompanelen dan koel zijn kunnen ze, als de zon achter een wolk vandaan piept, plotseling een enorm hoge opbrengst te zien geven, soms wel iets hoger dan het maximale vermogen wat ze in theorie zouden moeten kunnen leveren. Dat duurt dan een seconde of twintig, tot het paneel weer opwarmt en de opbrengst weer daalt tot een meer reële waarde. Voor de liefhebber verslavend om naar te kijken.

a

Het eigenverbruik van de pluggen is iets minder dan 1W per plug. Met vijf pluggen komt dat dus op nog geen 5W totaal, wat zorgt voor een jaarlijks verbruik van ongeveer 44kWh. Dat is niet niks, maar vele malen beter dan de (ruim) 200kWh van een continu draaiende laptop! Daarnaast hebben we toch een zonnestroomoverschot dus dan vind ik het niet heel erg om aan monitoring een klein beetje stroom op te offeren.

Hiernaast een plaatje van alle negen pluggen uit de Home Basic Set tegelijk op de Conrad Energy Monitor 3000. Al bijna tien jaar oud maar werkt nog voortreffelijk!

Dat brengt me bij de nauwkeurigheid. Ik heb de eerste drie maanden de plugwise pluggen tegelijk met mijn analoge meters gebruikt en de gemeten waarden zaten bijna altijd binnen een paar procent van elkaar. Alleen in de donkere wintermaanden, waarbij er vaak ook nog sneeuw op de panelen lag, weken de waarden meer van elkaar af, maar dat is geen verrassing. Naar mijn idee is de nauwkeurigheid van het Plugwise systeem ruim voldoende voor monitoring van een zonnestroomsysteem.

Nadelen

Geen enkel product is perfect, ook Plugwise niet. Veel nadelen heb ik niet kunnen vinden, behalve deze:

Privacy

Bij installatie van de Plugwise software heb je de keus om het volgende knopje aan te vinken: “I allow my anonymized data to be sent”. Als je er voor kiest om dit niet te doen, zoals ik, verschijnt de volgende melding: “Warning: By disabling the anonymized upload, you are not in compliance with the license agreement. You will be excluded from the right to receive any updates and support from Plugwise until you enable it again.” Het komt er op neer dat als je niet akkoord gaat met het versturen van, volgens Plugwise, geanonimiseerde verbruiksgegevens je niet in aanmerking komt voor support en automatische updates. Nu is dit in de praktijk geen groot probleem gebleken want support heb ik met de huidige set niet nodig gehad en nieuwe versies van de software zijn gewoon van de Plugwise website te downloaden, maar toch… ik vind het een beetje aanvoelen als “gebruikertje pesten”.

Veel mensen begrijpen niet waarom ik dit zo’n probleem vind. Ik kan dat ook moeilijk uitleggen omdat ik wat ik precies van privacy vind nog aan het ontdekken en vormgeven ben, maar het komt er op neer dat ik het niet nodig vind dat bedrijven (en ook de overheid trouwens) zomaar vrijelijk over veel gegevens van mij kunnen beschikken. Aan deze gegevens is namelijk potentieel enorm veel af te lezen: wanneer en hoe lang we op vakantie gaan, hoeveel we tv kijken of achter de computer zitten, hoe vaak de wasmachine draait. Dit soort gegevens zijn een goudmijn voor commerciële bedrijven. Ik wil zelf de controle houden over wie over deze data kan beschikken. Het is vergelijkbaar met het debat over de zogenaamde ‘slimme’ meter, ook die wil ik om precies dezelfde redenen niet hebben.

Een tweede punt waar ik moeite mee heb is dat het er op lijkt dat de meetdata pas bij Plugwise zelf geanonimiseerd lijkt te worden. Volgens sommige mensen in een domoticaforum waar ik wel eens meelees verstuurt de Plugwise software gedetailleerde gegevens naar de servers van Plugwise, inclusief namen van de pluggen en NAW-gegevens. Een kanttekening daarbij: het is een forum, dus daarin kan iedereen zonder controle op waarheid vertellen wat hij of zij wil. Het zou kunnen dat wat hier geschreven wordt niet (meer) klopt, maar het lijkt er op dat er daar een paar technisch goed onderlegde mensen zitten.

Dat betekent dat ik op de bewering van Plugwise af moet gaan dat ze de data na ontvangst op hun servers anonimiseren – maar controleren kan ik het niet. Het is helemaal niet ondenkbaar dat iemand op hun servers inbreekt en dan wellicht vrijelijk over mijn verbruiksgegevens kan beschikken, want wellicht gebeurt het anonimiseren pas net voordat de data verstuurd wordt aan een derde partij.

Voor mensen die zich totaal geen zorgen maken over privacy-aantasting, of die er geen probleem mee hebben om het recht op support en updates op te geven is dit nadeel niet van toepassing. Ik ben van mening dat je je er wél zorgen over zou moeten maken, maar dat is aan ieder voor zich.

In een Duitstalige review van het Plugwise systeem welke ik op het internet aantrof (welke verder positief over het systeem is) wordt één van de vier pagina’s ingeruimd voor een verhandeling over de privacyaspecten van het systeem.

Metingen slechts per uur

De hoogste resolutie waarin het Plugwise systeem de meetdata weer kan geven is één uur. Als ik het me goed herinner kon de Conrad Energy Logger 3500 met een resolutie van 30 seconden meten. Ik zou het al prima vinden als Plugwise kon meten met een resolutie van tien of vijftien minuten, maar nu ik het een tijd in gebruik heb vind ik deze beperking niet zo erg meer. Ik ben ook wel zo realistisch om me te realiseren dat als Plugwise een minimale weergaveresolutie van tien minuten had gehad, ik hier waarschijnlijk had geschreven dat ik liever vijf of twee minuten had gezien

Prijs

Goedkoop is het systeem niet. Zoals gezegd kost een Home Start Pakket met twee meetpluggen € 125, en een Home Basic pakket met negen meetpluggen moet € 370 kosten. In onze situatie zou ik een minimum van vijf meetpluggen nodig hebben, ik had in dat geval een Home Start Pakket kunnen kopen, aangevuld met een Home Start Extension Pakket, waarin drie meetpluggen zitten. Dat zou dan in totaal € 242 kosten. Ter vergelijking: vijf Conrad Energy Logger 3500′s kosten samen € 195, goedkoper dan Plugwise maar staat tegenover dat er dan veel handwerk met geheugenkaartjes nodig is (plus dat Plugwise gewoon werkt, i.t.t. het Conrad apparaat).

Vaak zijn er ook kortingsacties, zoals op dit moment van Vereniging Eigen Huis, waarmee kortingen tot wel 20% verkregen kunnen worden. Met deze 20% korting heb ik ook de tweede Home Basic Set aangeschaft.

Al met al vind ik de prijs voor wat je krijgt echt niet te veel.

Betrouwbaarheid

Dit staat bij nadelen, maar eigenlijk is het een voordeel. Ik heb twee keer gehad dat het systeem stopte met meetdata opslaan. Dat was vervelend, want in beide gevallen was ik ruim een dag meetdata kwijt. Dat bleek een bekende fout te zijn die prompt in een volgende versie was opgelost. Periodiek komen er nieuwe versies van het programma uit, die dus automatisch geïnstalleerd worden als je er voor kiest je data door te laten sturen of handmatig gedownload en geïnstalleerd kunnen worden als je daar niet voor kiest. Hoe dan ook heb ik de indruk dat de ontwikkelaars de feedback die ze krijgen ter harte nemen.

Het is ook mogelijk betagebruiker te worden, je krijgt dan testversies opgestuurd waarin oplossingen voor problemen zitten en soms ook nieuwe functionaliteit, maar die een enkele keer minder betrouwbaar zijn.

Conclusie

De conclusie is simpel: ik heb het pakket nu ruim een half jaar in gebruik om onze zonnestroominstallatie te monitoren, en dat doet het pakket zeer, zeer goed. Behalve twee ‘hikjes’ zoals in de vorige alinea beschreven is het erg betrouwbaar gebleken. Ik vind de software ook erg gebruikersvriendelijk doordat de data op alle mogelijke manieren getoond kan worden. Als je het toch op een andere manier gepresenteerd wil hebben, of de data nog verder wil bewerken is export naar een spreadsheet zo gebeurd. Puur op de technische kwaliteiten kan ik het iedereen met een zonnestroominstallatie, vooral als die wat complexer is zoals die van ons, zonder meer aanraden.

Enige struikelblok(je) is de privacy. Ik heb er geen moeite mee om die functionaliteit uit te zetten en zelf handmatig de updates te downloaden en installeren, dus ik heb dat achter me gelaten. Andere mensen maken zich er heel erg druk over, weer andere mensen maakt het helemaal niet uit. Denk er over na en neem het mee in je overwegingen.

Goedkoop is het niet, maar alle waar is naar zijn geld. Het pakket heeft vele mogelijkheden en is betrouwbaar, dat mag wat kosten. Veel andere betaalbare mogelijkheden zijn er in onze situatie – met vijf omvormers – toch niet.

Over het geheel kan ik Plugwise gewoon aanraden.

Verbruik meten

Hoewel het meten van zonnestroom prima werkt is Plugwise primair bedoeld om het energieverbruik van apparaten te meten. Ook dit werkt prima, en ik meet van een aantal apparaten in huis het verbruik om te kijken hoe ze zich door de seizoenen heen gedragen. Dit zal echter het onderwerp van een volgend artikel worden