Het feit dat er zonnepanelen op ons dak liggen en ik deze website maak heeft natuurlijk een aantal redenen. Hier zal ik proberen uit te leggen waarom ik me hier zo mee bezig houd.

Ik denk dat we met zijn allen als maatschappij, als het op onze energievoorziening aankomt, vier problemen (gaan) hebben. In volgorde van belangrijkheid – zoals ik het zie:

1. Fossiele brandstoffen raken ‘op’, in de breedste zin van het woord
2. Steeds schaarser wordende fossiele brandstoffen hebben een aantal vervelende gevolgen
3. De winning en het gebruik van fossiele brandstoffen heeft een aantal negatieve effecten op het milieu
4. De CO₂ uitstoot van fossiele brandstoffen draagt mogelijk bij aan de klimaatverandering

1) Fossiele brandstoffen raken ‘op’

Het woordje ‘op’ staat bewust tussen aanhalingstekens, omdat de fossiele brandstoffen natuurlijk begonnen met ‘opraken’ vanaf het moment dat het eerste vat aardolie en de eerste kubieke meter aardgas uit de grond werden gehaald.

Maar het wordt steeds duidelijker dat het moment steeds dichterbij komt dat alle makkelijk toegankelijke voorraden olie en gas langzamerhand uitgeput beginnen te raken. Fossiele brandstoffen worden voor zo enorm veel diverse zaken gebruikt dat het erg belangrijk is op zoek te gaan naar alternatieven, voordat het moment is bereikt die zoektocht bemoeilijkt gaat worden door een groot gebrek aan goedkope energie.

Duurzame energiebronnen zullen fossiele brandstoffen in de nabije toekomst niet 100% kunnen vervangen (van zonne- of windenergie kun je geen plastics of kunstmest maken), maar elk vat olie en elke kuub gas wat niet opgestookt wordt in een electriciteitscentrale of automotor kan op nuttige wijze worden ingezet om andere dingen mee te doen.

Zie voor meer informatie het begrip ‘Peak Oil‘.

2) Steeds schaarser wordende fossiele brandstoffen hebben een aantal vervelende gevolgen

Op deze planeet zijn we met een (sterk) groeiend aantal mensen, en een energie-aanbod wat in de nabije toekomst hoogstwaarschijnlijk zal dalen. Verder is de mensheid voor vrijwel alles wat we doen afhankelijk van fossiele brandstoffen. Transport, verwarming, communicatie, voedselproductie, medicijnen, de lijst is eindeloos. Er is geen hogere wiskunde voor nodig om te begrijpen dat dat ooit mis moet gaan. Hoe dat precies mis gaat weet niemand, maar de kans is groot dat het in ieder geval twee gevolgen zal hebben: een sterk dalende levensstandaard en zeer waarschijnlijk oorlog om de laatste producerende olie- en gasbronnen.

De fossiele brandstoffen zijn niet evenredig over het aardoppervlak verdeeld. De grootste aardolievoorraden zitten in de grond in instabiele regio’s (Midden-Oosten, West-Afrika, Rusland). De landen uit deze regio’s zijn het westen niet altijd even gunstig gezind, en de enorme inkomsten uit de aardolieverkoop houden behoorlijk extreme regimes in het zadel. Hetzelfde geldt voor gas: Rusland, wat grote gasvoorraden in de grond heeft zitten, heeft al meermaals bewezen aardgasleveringen als politiek pressiemiddel in te zetten.

Ook hiervoor geldt weer dat duurzame energiebronnen die afhankelijkheid in de nabije toekomst niet geheel weg kunnen nemen, maar hoe meer energie er duurzaam opgewekt wordt, hoe ‘zachter’ de ‘klap’ zou kunnen aankomen.

3) De winning en het gebruik van fossiele brandstoffen heeft een negatief effect op het milieu

De effecten van fossiele brandstoffen op het milieu zijn meestal vrij eenvoudig aan te wijzen. Bij de winning en transport ‘lekt’ nog wel eens wat weg (hetzij bij ongelukken, hetzij als onderdeel van de normale gang van zaken). Ook de restproducten na verbruik zijn vaak gevaarlijk en ze worden lang niet altijd netjes verwerkt en afgevoerd.

Olieplatforms vliegen in brand, pijpleidingen raken lek (per ongeluk of opgeblazen door ‘terroristen‘), olietankers zinken, etc. Bij de verbranding van kolen komen gevaarlijke stoffen als kwik en uranium in grote hoeveelheden in de atmosfeer terecht.

Veel van die vervuilingen stapelen zich op, komen terecht in de voedselketen en uiteindelijk ook in de mens. Een sterke vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen zou deze vervuiling kunnen verminderen.

4) De CO₂ uitstoot van fossiele brandstoffen draagt mogelijk bij aan de klimaatverandering

De laatste paar jaar krijgt het verschijnsel klimaatverandering steeds meer aandacht, en het wordt door veel mensen gezien als ‘de’ reden om uit te kijken naar alternatieven voor fossiele brandstoffen. Films als “An inconvenient truth” dragen daar aan bij. Ik kan me daar niet helemaal in vinden. De aarde als systeem is enorm complex en hoewel ik geen wetenschapper ben zie ik wel dat met getallen alles te bewijzen valt, of het nu waar is of niet (lies, damn lies and statistics).

Dat het klimaat verandert geloof ik best, en dat zou ook geen verrassing moeten zijn. Het klimaat is door de tijd heen vele malen veranderd, blijkbaar is dat normaal. In welke mate de huidige veranderingen toe te schrijven is aan menselijke activiteiten is denk ik lastig te bewijzen. Het ene onderzoek zegt dat elke opwarming vooraf is gegaan door een stijging van de CO₂-concentratie, het andere onderzoek beweert juist dat elke opwarming gevolgd is door een stijging van de CO₂-concentratie. Kortom, verwarring alom.

Feit is wel dat er een kans is dat de menselijke activiteiten bijdragen aan de klimaatverandering. Of een beperking van de CO₂-uitstoot nog iets kan veranderen aan die bijdrage en de gevolgen is maar de vraag, maar dat neemt niet weg dat het de moeite waard is het in ieder geval te proberen. Het overschakelen op duurzame energiebronnen, en deze energie efficiënt gebruiken zal bijna automatisch de CO₂-uitstoot reduceren.

Verder zal een veranderend klimaat, welke oorzaken het ook heeft, mogelijk moeilijke omstandigheden veroorzaken. Onstuimiger weer, andere verdeling van neerslag en temperatuurveranderingen zullen het de mensheid al moeilijk genoeg maken. Als we dan ook nog in een situatie zitten waarin we energie tekort komen om ons te beschermen tegen de nieuwe omstandigheden ziet de toekomst er niet zo rooskleurig uit.

Oplossing

Dat zijn dus de problemen en oorzaken, zoals ik ze zie. Maar is er ook een oplossing? Regelmatig wordt mij de vraag gesteld of ik soms denk dat onze zonnestroompaneeltjes alle energieproblemen op zullen lossen. Het antwoord daarop is – natuurlijk – nee.

Als we willen dat de energievoorziening geen probleem wordt zal er veel meer gedaan moeten worden. Naar mijn mening komt het op twee zaken neer:

• Grootschalig energie besparen, er is ontzettend veel verkwisting
• De benodigde energie duurzaam opwekken

Energie besparen is belangrijk. Energie die niet verbruikt wordt hoeft ook niet opgewekt te worden, of het nu met fossiele brandstoffen is of vanuit duurzame bronnen. Daarom dient naar mijn mening besparen vooraf te gaan aan het zoeken naar alternatieve energie opwek-methoden.

Het energie-verbruik van een ‘gemiddeld’ westers land is ongeveer als volgt:

- 30% transport (auto’s, treinen, vliegtuigen, etc.)
- 30% industrie (fabrieken etc.)
- 20% woningen (verwarming, elektriciteit, etc.)
- 20% rest (winkels, straatverlichting, etc.)

Het is waarschijnlijk zinvol om met de grootste te beginnen: transport en industrie. Energie besparen op transport is dubbel zinvol omdat in die sector het hoogste percentage fossiele brandstoffen wordt verbruikt. Auto’s en vrachtwagens rijden nu eenmaal op diesel en benzine en daarvoor zijn op dit moment geen betaalbare en alternatieven die op grote schaal verkrijgbaar zijn. Dus: laat de auto eens wat vaker staan, ga met de fiets of lopend, of pak eens de trein. Heb je de mogelijkheid: doe de auto geheel weg. Vermijd vliegen wanneer mogelijk; hoewel vliegen één van de meest efficiënte manieren van reizen is maak je al snel veel ‘pretkilometers’ wat ervoor zorgt dat je totale fossiele energieconsumptie toch erg hoog is.

Om in de industrie veel energie te besparen is waarschijnlijk lastig: de industrie is zeer divers en om daar flink te besparen zal waarschijnlijk grote economische gevolgen hebben. De waarschijnlijk enige manier om daar flink te besparen zal zijn om minder te consumeren (en schaalverkleining), maar dat zal de industrie waarschijnlijk niet als ‘oplossing’ zien, onze maatschappij en economie zijn nu eenmaal ingericht op (stijgende) consumptie. De vraag is alleen hoe lang dat vol te houden is.

In de sectie woningen kan naar mijn idee zeer veel energie bespaard worden. Het grootste deel van het energieverbruik in woningen komt voor rekening van woningverwarming, en juist daar is op vrij eenvoudige wijze en tegen relatief lage kosten veel winst te behalen. Zaken als isolatieverbetering, (drie)dubbel glas, een warmteterugwinnings-installatie kan de gemiddeld voor ruimteverwarming benodigde hoeveelheid en energie met tientallen procenten omlaag brengen. Worden daarbij ook nog technieken als warmtepompen en actieve/passieve thermische zonne-energie ingezet dan zal het mogelijk moeten zijn naar een energiebesparing op dat gebied van gemiddeld misschien wel 90%. Het is zelfs zonder al te veel moeilijkheden en kosten mogelijk woningen te bouwen die geen energie nodig hebben.

Verder is er het elektriciteitsverbruik van woningen. Dat neemt helaas de laatste jaren toe doordat steeds meer elektrische apparatuur aanwezig is, en doordat veel van die apparatuur steeds ‘hongeriger’ wordt, bv. PC’s en plasma-tv’s. Ook heeft steeds meer apparatuur een standbystand waardoor heel veel elektriciteit nutteloos verbruikt wordt. Door te kiezen voor zuiniger apparatuur, zoals A+-klasse koelkasten, (af)wasmachines en spaarlampen kan veel elektriciteit bespaard worden. Ik hoop dat snel de nadruk komt te liggen op zuinige apparatuur zonder sluipverbruik. Met een gerichte inspanning kan het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden volgens mij zonder al te grote gevolgen voor comfort worden gereduceerd met misschien wel 50% of meer.

Na energiebesparing is het ook mogelijk thuis elektriciteit op duurzame wijze op te wekken. Zonnestroompanelen zijn daarvoor een mogelijkheid, ook kleine windturbines voor op woningen zijn langzaam in opkomst. Micro-WKK (een CV-combiketel die uit de restwarmte elektriciteit produceert) wordt ook steeds vaker genoemd, hoe ‘duurzaam’ dat is kun je je afvragen, de voorraad aardgas is niet oneindig. Maar deze techniek zorgt er wel voor dat er veel meer energie uit een kubieke meter aardgas wordt gehaald dan nu. Al deze decentrale energie-opwekmethoden hebben gemeen dat er een goed systeem moet komen voor een eerlijke vergoeding van de opgewekte elektriciteit. Verder moet er op de middellange termijn veel gedaan worden met energie-opslag, omdat stromingsbronnen zoals zon en wind nu eenmaal niet altijd energie leveren wanneer die nodig is.

In de categorie ‘rest’ kan op vergelijkbare wijze veel energie bespaard worden door zaken zo efficiënt mogelijk aan te pakken, en de benodigde energie zo duurzaam mogelijk op te wekken.

Die lap text hierboven klinkt groots, nietwaar? Er moet ook zeker nog veel gebeuren voordat we van onze verslaving van aardolie en aardgas af zijn. Met het zijn niet alleen technische veranderingen, want dat is allemaal nog wel te overzien. Het moeilijkste zal zijn een mentaliteitsverandering teweeg te brengen. Veel mensen hebben geen idee hoe onze energievoorziening in elkaar zit en hoe kwetsbaar het is, en vooral hoe dringend het is om er op een duurzame wijze iets aan te doen. Het is belangrijk dat dit algemeen bekend wordt, zonder dat mensen bang gemaakt worden. Want met bangmakerij schiet je op de lange termijn niets op.

En gelukkig is er erg veel wat doorsnee burgers kunnen doen: bekijk de isolatie van je huis eens kritisch, draai spaarlampen in, zet een stekkerblok met schakelaar op apparaten met sluipverbruik, laat de auto eens wat vaker staan (ook goed voor de conditie!). De slogan ‘een beter milieu begint bij jezelf’ zal bekend zijn, maar misschien moet die na al die tijd eens vervangen worden door ‘een duurzamere energievoorziening begint bij jezelf’.