Isolatie

Ik zit er al twee jaar tegenaan te hikken, maar om diverse (elke keer goede) redenen kwam het er niet van. In 2009 ging mijn werkgever failliet en daardoor stonden mijn hoofd en portemonnee er niet naar, en in 2010 zijn wij getrouwd en had het dak van ons huis een middelgrote renovatie nodig. Nu is het stookseizoen van 2011 weer begonnen en word ik weer met mijn neus op het feit gedrukt dat we nog steeds fossiel aardgas verstoken om ons huis warm te houden.

Ik heb vandaag de eerste echte stap gezet op weg naar spouwmuurisolatie van onze woning. Ik heb een brief c.q. flyer geschreven waarin ik de mensen in ons huizenblok (acht woningen) uitnodig voor een informatieavond over woningisolatie, en die vanavond in de bus gedaan. Ik hoop dat we met een aantal huishoudens tegelijk isolatiewerkzaamheden aan dak, spouwmuur en/of vloer kunnen laten uitvoeren zodat we een aardige korting kunnen bedingen.

Afhankelijk van de respons wil ik het verspreidingsgebied van de brief uitbreiden want met hoe meer huishoudens we tegelijk een order plaatsen, hoe groter de korting zou moeten zijn die we kunnen krijgen.

Ik denk dat ik ongeveer anderhalve week wacht op de reacties op de brief, en dan een besluit neem of ik hem in een groter gebied verspreid. Spannend!

Passief huis schematisch

Afgelopen weekend hielden een aantal bewoners van passiefhuizen een open dag om te laten zien wat een passiefhuis (en het wonen er in) nu precies inhoudt. Ik had een aardig idee wat een passiefhuis nu precies inhield, maar ik had er nog nooit eentje in het echt gezien. Deze open dag was een mooie gelegenheid om er meer over te weten te komen.

Een passiefhuis is een huis wat zó goed geïsoleerd is dat in de meeste gevallen geen (of slechts een heel klein) verwarmingssysteem nodig is. Over het algemeen heeft een passiefhuis de volgende eigenschappen:

• Dak, muren en vloer zijn zeer dik geïsoleerd (30-50cm).
• Alle ramen zijn voorzien van driedubbel glas.
• Het huis is 100% luchtdicht, bij de bouw zijn alle kieren afgedicht.
• Er zijn geen koudebruggen tussen de buitenkant van de schil en de binnenkant.
• Het huis is voorzien van een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning.
• Zonwering aan de zonzijde(n) omdat anders de woning bij zonneschijn te ver opwarmt.

Vaak (maar niet altijd) zijn passiefhuizen voorzien van:

• Een grote thermische massa binnen de isolatieschil (meestal beton of steen, soms water). Hierdoor is de temperatuur in het huis erg stabiel.
• Een zonneboiler voor tapwater- en/of woningverwarming.
• Als er een woningverwarmingssysteem aanwezig is, dan is dit vaak een warmtepomp.
• Doordat een passiefhuis erg energiezuinig is worden ook vaak zonnestroompanelen geplaatst, waardoor het – als de zonnestroominstallatie het volledige elektriciteitsverbruik van het huishouden dekt – mogelijk is om een energieneutraal huis te bouwen.

Doordat een passiefhuis de benadering volgt van “eerst zorgen dat het absolute minimum aan energie (voor woningverwarming) nodig is” voordat naar actieve technische oplossingen gegrepen wordt lijkt mij dit een zeer duurzaam concept.

Het passiefhuis waar ik zaterdag was

Het passiefhuis in Utrecht waar ik afgelopen zaterdag op visite ging is door de bewoners zelf gebouwd. In dit artikel worden wat meer verteld over het huis.

Hoewel ik geen fan ben van moderne bouwstijl is het een mooi, groot huis en binnen merk je gelijk een paar bijzondere dingen op. De binnenzijde van het huis is niet alleen thermisch ontkoppeld van de buitenkant, maar ook akoestisch. Hierdoor is het heel stil in huis. Dit valt in eerste instantie niet echt op, maar als je een raam of buitendeur opent valt gelijk op dat er wat verkeersgeluid is. Ook is het opvallend hoe constant de temperatuur door het hele huis heen is. Omdat op de bovenverdiepingen wat minder geleefd wordt was het daar iets koeler, maar het verschil was minimaal.

Over geheel 2011 was de verwarming nog niet aan geweest (!) en het was 20,5 graden in huis. De verwarming die het huis heeft is op basis van een warmtepomp met open bron die grondwarmte (10-12 graden constant) opwaardeert naar 30-40 graden waarmee d.m.v. een vloerverwarmingssysteem het huis indien nodig verwarmd kan worden. Deze warmtepomp zorgt samen met een zonneboiler ook voor tapwaterverwarming.

Na het zien van een passiefhuis ben ik overtuigd dat dit de weg voorwaarts is. Een passiefhuis is in de basis erg simpel van opzet zonder ongewikkelde installaties. Het meest complexe onderdeel van een eenvoudig passiefhuis zal het balansventilatiesysteem zijn en dat is niet bijster ingewikkeld. Al naargelang de wensen van de bewoners kan het systeem uitgebreid worden met een zonneboiler, warmtepomp en/of zonnestroompanelen maar dat hoeft niet. Ook is elke vorm huis in principe mogelijk met passiefbouw, van modern tot klassiek.

Voor meer informatie over passiefhuizen:

http://passiefhuis.nl/
http://en.wikipedia.org/wiki/Passive_house
http://www.passiv.de/
http://passipedia.passiv.de/passipedia_en/start

Het Wattcher display

Mijn werkgever heeft een aantal werknemers een Wattcher te leen gegeven zodat ze hun elektriciteitsverbruik kunnen analyseren en wellicht verminderen. In combinatie met een website waarop dagelijks verbruikswaarden in gevuld kunnen worden is er een soort wedstrijd van gemaakt wie zijn verbruik het meest terug kan brengen. Ik heb de komende weken zo’n apparaatje in huis.

De Wattcher is een ingenieus meetapparaatje wat in één oogopslag het totale elektriciteitsverbruik van een huishouden weergeeft. Het systeem bestaat uit twee delen:

1. Een sensor in de meterkast die vanaf de elektriciteitsmeter het verbruik afleest. Deze meetwaarde wordt draadloos doorgegeven aan het display.
2. Het display, welke in elk stopcontact binnen ongeveer tien tot vijftien meter vanaf de sensor gestoken kan worden, die continu het totale verbruik weergeeft. Als er een apparaat wordt aangezet zal het aangegeven verbruik stijgen, en andersom zal het uitzetten van een apparaat leiden tot het weergeven van een lager verbruik.

De sensor heeft een lichtgevoelige cel die in het geval van een draaischijfmeter telt hoe vaak het zwarte nokje op de schijf voorbij komt. Dezelfde cel telt op een digitale meter hoe vaak het lampje knippert. Uit deze meetwaarden berekent het display het verbruik van de woning in Watt.

Direct na het uitpakken en lezen van de handleiding liep ik tegen het eerste grote nadeel aan: de Wattcher werkt niet (goed) als het huishouden is voorzien van zonnestroompanelen (of een ander apparaat wat elektriciteit produceert). De sensor kan niet zien in welke richting de schijf draait en kan dus geen onderscheid maken tussen de consumptie en productie van elektriciteit. Een digitale meter knippert alleen maar met een lampje, en ook in dat geval kan de sensor niet zien wanneer er productie is.

Ik ga daarom de komende weken de Wattcher uitlenen aan een paar huishoudens in mijn omgeving en ze vragen naar hun reacties. Ik zal die hier publiceren.

Na ruim 10 jaar trouwe dienst heeft onze wasmachine het vandaag begeven. Hij maakt al een half jaar steeds meer herrie bij het centrifugeren, het was duidelijk dat de lagers van de motor en/of trommel het niet lang meer zouden maken. Vandaag heeft hij ook nog een flinke hoeveelheid water gelekt, dus het is ‘the end of the road’ voor onze trouwe Indesit.

Nu zijn we dus op zoek naar een nieuwe. Uiteraard moet dat een zuinige worden, ik wil natuurlijk niet een wasmachine die meer verbruikt dan degene die we nu hebben. Na een uurtje zoeken op internet wordt het me duidelijk dat het niet meevalt om het energieverbruik van wasmachines te vergelijken. Er wordt meestal wel een energielabel vermeld, maar dat zegt mij niets. Kennelijk was het A-label op een gegeven moment niet goed genoeg, want er zijn A+, A++, A+++ en zelfs A++++ wasmachines, maar wat dit exact inhoudt wordt zorgvuldig onduidelijk gehouden.

Hier en daar wordt vermeld hoeveel kWh een wasbeurt verbruikt, maar zonder te vermelden wat dit voor wasbeurt is (kort/lang, temperatuur) is deze informatie compleet nutteloos. Door metingen met het Plugwise-systeem weet ik dat onze wasmachine voor een korte wasbeurt op veertig graden (wat 95% van onze wasbeurten zijn) gemiddeld 0,65 kWh verbruikt. (Dit varieert tussen de 0,34 en 0,72 kWh door de seizoenen heen, o.a. onder invloed van de temperatuur van het leidingwater.) Hoe dan ook, er is nergens een gebruikersvriendelijk overzicht van wasmachines waarin ik de volgende eigenschappen in kan voeren:

• Minstens zo zuinig als onze huidige wasmachine, liever zuiniger; 0,65kWh voor een korte 40-gr wasbeurt.
• Goede waskwaliteit. Het is onduurzaam een zuinige wasmachine te kopen als je sommige kledingstukken nogmaals moet wassen.
• Laag waterverbruik. Ik moet bekennen dat ik het waterverbruik van de huidige machine niet weet, maar lager is beter.
• Aanschafprijs € 300 – 500. Lager is beter, maar voor een laag energie/waterverbruik, goede kwaliteit en service heb ik best wat meer over.
• Centrifuge 1400 tpm

Bij deze een oproep aan de lezers van deze website: welke wasmachines voldoen aan deze set eisen?

Oh, en ik ben niet geïnteresseerd in een hot-fill wasmachine. We hebben geen zonneboiler en dus zou een hot-fill wasmachine ons aardgasverbruik verhogen. Dat zou nog niet eens zo erg zijn als we geen zonnestroompanelen zouden hebben, maar doordat we nu al een zonnestroomoverschot hebben is het financieel zeer oninteressant om dat overschot verder te vergroten en tegelijk het aardgasverbruik te verhogen. Ik ben op zoek naar een normale – maar wel zuinige – wasmachine.

[Update 31 mei]

Ik heb vandaag een Whirlpool Nevada 1600 besteld. Zuinig, zou goed schoon moeten wassen en voor een goede prijs. Iedereen erg bedankt voor het meedenken, ik heb er heel veel aan gehad en ook veel van geleerd.

Isolatie, isolatie en nog eens isolatie

Eigenlijk zijn onze woonhuizen en bedrijfspanden zo lek als een mandje. Niet voor water, maar voor warmte. Zelfs in moderne huizen met een EPC van 0,6 is nog een normale CV-ketel van pakweg 20-25 kW thermisch vermogen nodig om de warmteverliezen door dak, muren en vloer te compenseren. De EPC laat ruimte aan de bouwer hoe de waarde bereikt moet worden, vaak wordt met een combinatie van allerlei technische truuks (warmteterugwin-balansventilatie, zonneboiler, ec.) en maar net voldoende isolatie geprobeerd om de EPC naar het verplichte niveau te krijgen.

Het passiefhuis heeft een heel andere benadering. Heel simpel gesteld heeft een passiefhuis ultradikke isolatie welke er voor zorgt dat het huis ‘s winters vrijwel zonder energie-input warm gehouden kan worden, en ‘s zomers koel. Om er voor te zorgen dat de luchtkwaliteit in de woningen goed blijft wordt altijd een balansventilatiesysteem geïnstalleerd met een warmteterugwinsysteem. In veel passiefwoningen is een heel klein kacheltje geïnstalleerd voor perioden met uitzonderlijk lage temperaturen, in blokwoningen wordt soms gekozen voor een warmtepomp. Om de woningen extra energiezuinig te maken wordt er ook vaak voor gekozen om zonnestroompanelen en/of een zonneboiler te plaatsen.

Op New Energy TV zag ik dit filmpje voorbijkomen over een renovatieproject in Rotterdam, waar oude, tochtige, oncomfortabele woningen werden veranderd in mooie passiefwoningen.

Behalve het feit dat ik liever geen appartement heb maar een huis met een tuin zijn dit toch wel mijn droomwoningen. Energiezuinig op een lowtech manier, zo te zien in een dichtbebouwd gebied zodat een auto ook niet nodig is. Renovatie van bestaande bouw is waarschijnlijk goedkoper en duurzamer dan complete nieuwbouw, het kan de sfeer in de buurt behouden en ook de buurt toekomstbestendiger maken. Bij oude, slecht geïsoleerde huizen kan het voorkomen dat de bewoners meer geld kwijt zijn aan energie dan aan huur (over het algemeen zijn dat soort huizen huurhuizen). Met de stijgende trend van energieprijzen is dat natuurlijk geen houdbare zaak, en het ombouwen van oude woningen naar passiefstandaard is een heel goede manier om hier iets tegen te doen,

Ik hoop dat er veel meer van dit projecten worden opgestart.

Verdeling elektriciteitsverbruik augustus 2010

Behalve voor het monitoren van onze zonnestroominstallatie heb ik ook een aantal Plugwise meetpluggen aan wat elektrische verbruikers zitten.

Plugwise claimt op hun website dat hun systeem het mogelijk zou moeten maken flink op de elektriciteitsrekening te besparen. Dat zal in ons geval niet opgaan omdat we bijna alle mogelijk besparingsslagen al gemaakt hebben, maar in huishoudens die nog aan het begin van een bespaartraject staan zou dit waar kunnen zijn.

De pluggen maken het mogelijk om inzicht te krijgen in de verdeling van het elektriciteitsverbruik. Ik heb hier eerder al eens inschatting van gemaakt, maar nu kan ik dat (gedeeltelijk) meten. Helaas heb ik toen een iets anders verdeling aangehouden, dus het is niet helemaal vergelijkbaar, maar sommige zaken komen goed overeen.

Zo schatte ik destijds in dat onze computers 11% van ons totale verbruik zouden verbruiken, en dat blijkt nu na meting 9,4% te zijn. Met in het achterhoofd de onnauwkeurigheden van zowel de schatting als Plugwise is dat helemaal niet gek. Hetzelfde geldt voor de koelkast: ik schatte 29% volgens de metingen verbruikt deze 27,2% van het totaal. De overige categorieën zijn moeilijker vergelijkbaar. Zo schatte ik ‘kledingverzorging’ (wasmachine & strijkijzer) op 15%. Volgens de metingen verbruikte de wasmachine 10,4%. Nu dacht ik destijds dat we vier à vijf wassen in de week te doen, en dat blijkt een goede schatting geweest te zijn want in augustus 2010 werden er 18 wassen gedraaid. We strijken niet zo heel veel, dus ik denk niet dat het strijkijzer (het enige andere apparaat in de categorie kledingverzorging) de overige 5% verbruikt. Ik weet niet waar dit verschil vandaan komt, maar omdat het een meevaller is breek ik er mijn hoofd niet over.

We hebben ook een elektrisch kacheltje welke – helaas – goed van pas kwam nadat we op zolder wat lekkage hadden gehad na de hevige regenbuien van eind augustus. Omdat het hout en de vloerbedekking goed moest drogen heb ik twee avonden het kacheltje op zolder aangezet, en dat pakte gelijk 6,7% van ons verbruik. Omdat we echter nog altijd een groot overschot hebben maak ik me daar niet zo druk om.

Verbruik van de koelkast en CV-ketel in 2010

Als ik kijk naar het jaaroverzicht zijn er bij twee apparaten duidelijke trends te zien: de koelkast en de CV-ketel.

In de wintermaanden maakt de CV-ketel overduidelijk veel uren om onze woning te verwarmen, en dit neemt richting het voorjaar sterk af.

Bij de koelkast is de trend omgekeerd: ‘s winters is de gemiddelde temperatuur in de woonkamer laag (‘s nachts daalt de temperatuur) en dan hoeft de koelkast minder hard te werken om de warmte weg te pompen. Naarmate de buitentemperatuur stijgt stijgt ook de gemiddelde woonkamertemperatuur en dat verhoogt het verbruik van de koelkast.

Als meetgek ben ik gek op dat dit soort verbanden. Een beetje gezond verstand voorspelt dat dergelijke verbanden er zijn, maar ik vind het erg leuk ze ook daadwerkelijk inzichtelijk te maken.