Op de de website van de Volkskrant deze week het nieuwsbericht “Energierekening omhoog ondanks gedaalde olieprijs“. Gas wordt 11 procent duurder en elektriciteit zelfs 21%! Dat het gas 11% duurder vind ik niet geweldig. Onze gasrekening is relatief laag, maar we verbruiken nog steeds 560 kubieke meter per jaar, dus die prijsstijging zal ons ook enigszins treffen. De stijging van de elektriciteitsprijs echter heeft op ons huishouden geen enkele directe negatieve invloed, omdat we over 2008 zeer waarschijnlijk 0kWh zullen verbruiken! Sterker nog: puur financieel bekeken komt een prijsstijging van elektriciteit mij goed uit, want daardoor verdienen onze zonnestroompanelen zich sneller terug. Dat was voor mij niet de hoofdreden om de panelen aan te schaffen, maar het is toch leuk om te zien. In de berekeningen die ik voor mezelf gemaakt had ging ik uit van een stijging van de elektriciteitsprijs van gemiddeld 5 tot 8% per jaar, nu komt er dus een stijging van wel 21%….

De stijging van de gasprijs geeft mij weer stof tot nadenken. Zoals ik al eerder zei wil ik komend stookseizoen afwachten en daarna de mogelijkheden onderzoeken om de buitenmuren en de vloer te laten isoleren. De stijgende gasprijs zal dat nog veel rendabeler maken dan ik al dacht. Als ik dan wat verder kijk zit ik ook nog te denken aan een zonneboiler, maar alles tegelijk is niet mogelijk.

Als laatste geven de stijgende energieprijzen wel te denken… Voor ons tweetjes is de stijging van de energieprijzen alleen maar vervelend omdat een relatief klein deel van ons inkomen er aan op gaat. Voor mensen met lage inkomens kan ik me voorstellen dat een dergelijke stijging van de energierekening een echt probleem kan zijn. Te meer omdat mensen met een laag inkomen waarschijnlijk vaker in oudere, minder goed geïsoleerde woningen zullen wonen en dus hoge stookkosten zullen hebben. Ik kan me voorstellen dat er al huishoudens zijn die meer geld aan energie dan aan huur uitgeven. Ik kan me niet meer herinneren wie het zei maar ik heb ooit eens de uitspraak gelezen: “wijken met energetisch slechte woningen zijn de sloppenwijken van de toekomst“. Ik denk dat dat best eens waar zou kunnen worden.

Je zou denken dat de politiek daarop inspringt met financiële hulp voor energiebesparende maatregelen voor de minima, toch? Woningisolatie, HR-ketel, spaarlampen, AA-klasse wasmachine, dat soort dingen. Als je dat denkt heb je het verkeerd, de prioriteiten van de politiek liggen ergens anders. In Groningen krijgen mensen met een laag inkomen subsidie om een LCD-televisie aan te schaffen. Toen ik dat las wist ik niet of ik moest lachen, huilen of flauwvallen.

Gisteravond was het vierde en laatste deel van de VPRO-Tegenlichtserie Energie in Overvloed op de televisie. Na de eerste drie uitzendingen over oorlog om olie, de auto van de toekomst en zonne-energie een afsluitende uitzending met een discussie tussen een aantal bekende figuren uit de duurzame energie-wereld. Aan tafel zaten Wubbo Ockels, Ad van Wijk, Willem Vermeend en Peter Blom. Wubbo Ockels is natuurlijk bekend als astronaut, zijn werkzaamheden aan de laddermolen en zijn betrokkenheid bij de World Solar Challenge en de Frisian Solar Challenge. Ad van Wijk is de ‘chairman of the board’ van Econcern, een snel groeiend bedrijf wat zeer veel doet op het gebied van duurzame energie, bv. de plaatsing van het prinses Amaliawindpark op de Noordzee. Willem Vermeend ken ik eigenlijk niet, hij was ooit staatssecretaris van financiën en nu ondernemer op het gebied van duurzame energie. Peter Blom is de directievoorzitter van de Triodos Bank, een bank die uitsluitend belegt in schone en duurzame energie, en in zaken die sociaal goed zijn (dus bv. absoluut niet in de wapenindustrie).

Als eerste viel de slechte opnamekwaliteit op, dat was echt jammer. De vreemde lichtvlekken en af en toe overbelichte gezichten leidden soms af van het gesprek. De discussie zelf was erg interessant, en het kijken meer dan waard. Ik hoop dat mensen die wat te vertellen hebben (lokale, regionale en landelijke politici) deze uitzending ook gezien hebben en doorkrijgen dat het noodzakelijk is om nu écht de ontwikkeling en invoering van duurzame energie te gaan stimuleren.

De uitzending kan hier bekeken worden.

Sinds begin dit jaar kan in Nederland gebruik gemaakt worden van de SDE-regeling, een subsidieregeling die de bedoeling heeft om de plaatsing van zonnestroompanelen te stimuleren. Helaas wordt de regeling door veel mensen ervaren als onnodig ingewikkeld en daardoor onaantrekkelijk, vooral voor kleinere installaties. Ik ken meerdere gevallen van mensen die hebben afgezien van zonnestroompanelen vanwege de ingewikkelde administratie en aanpassingen in de meterkast de nodig zijn om deel te kunnen nemen aan de SDE-regeling. Dat is toch eeuwig zonde? Het is niet slim om het op deze manier op te zetten, want het kan allemaal veel simpeler en daardoor effectiever. Zoals afgelopen maandag te zien was in het televisieprogramma “Here comes the sun” is het in Duitsland vele malen effectiever geregeld met de EEG (Erneuerbare Energien Gesetz). Waarom het Duitse voorbeeld niet gewoon door Nederland gekopieerd is kan ik niet begrijpen. Het is in alle opzichten een succes.

Om in Nederland een beter stimuleringsbeleid voor duurzame energie van de grond te krijgen kan op internet een open brief aan de regering, de leden van het parlement en de directies en bestuurders van energiebedrijven getekend worden. Hiermee kan hopelijk de genoemde mensen bewogen worden een werkbare, eenvoudige en effectieve regeling in te voeren zodat ook in Nederland eindelijk vaart gemaakt wordt met de installatie van veel meer duurzame energiebronnen. Zoals te zien in Duitsland is het prima mogelijk, het aandeel duurzame energie neemt snel toe en het levert nog veel lokale economische activiteit op ook.

Ik ben eerlijk gezegd niet heel hoopvol dat de brief op korte termijn iets zal veranderen, daarvoor zijn de gevestigde belangen nog steeds te groot. Toch heb ik de moeite genomen om hem te tekenen, want ik hoop dat hij bij zal dragen aan het proces van verandering van denken wat nodig voordat duurzame bronnen in Nederland een écht eerlijke kans krijgen. Ik raad ook iedereen die graag (veel) meer duurzame energiebronnen in gebruik genomen ziet worden aan om te tekenen.

De brief kan hier getekend worden.

Afgelopen maandagavond was deel drie van de VPRO-serie “Energie in Overvloed“ op de televisie, getiteld “Here comes the sun“. Als je de uitzending nog niet gezien hebt kan ik je aanraden hem te bekijken. Machtig mooi om te zien wat er allemaal kan – als de wil er is. Het is zo enorm jammer dat Nederland zo achterblijft op dit gebied.

Volgende week het vierde en laatste deel, een discussie over waarom Nederland zo achterblijft en wat er gedaan kan en moet worden om die achterstand om te zetten in een voorsprong.

Zoals ik eerder schreef was ik tijdens de Schoner Vervoer Toer onder de indruk van de auto op houtgas die meedeed. Helaas had ik tijdens de Toer niet de tegenwoordigheid van geest om naar contactgegevens van de bestuurder te vragen, maar gelukkig bood het internet uitkomst en was een e-mailadres snel gevonden. De eigenaar, die zich in forums over houtgas bekend maakt als “Dutch John”, was onmiddelijk bereid om mij te ontvangen, en dus aanvaardde ik vorig weekend de tocht naar het mooie Brabant. Ik wist werkelijk niet dat er in Nederland nog dieseltreinen zonder bovenleiding rijden, maar ik heb er ingezeten

Na aankomst op het station kwam John mij ophalen (op houtgas) en na thuiskomst werd ik getrakteerd op een heerlijke appelbol, waarvan de appel een uur daarvoor nog aan de boom hing. Onderwijl kreeg ik de bouwtekeningen en berekeningen van de houtgasinstallatie te zien, en begon ik door te krijgen hoeveel kennis en werk hier achter zit. Voordat we met het echte werk begnnen hebben we als twee kleine jongetjes ‘met vuur gespeeld’: ik had mijn houtgaskacheltje meegenomen. Na uitleg van John begrijp ik nu ook beter hoe hij werkt. Ook kreeg ik een grote zak met houtsnippers kado zodat ik nog lang vooruit kan!

Daarna werd het tijd om naar de Volvo 240 op houtgas te kijken. John demonstreerde me, vergezeld van veel uitleg, hoe de auto gestart wordt. Uitgaande van een koude start (geen gloeiend houtskool meer) start hij eerst een ventilator, die lucht via speciaal gevormde luchtinlaten door de verbrandingsruimte perst. Door een klep te openen komt deze lucht uit de schoorsteen die omhoog steekt tussen de houtsilo en het filter. Daarna wordt een metalen pen, die elektrisch aan het gloeien wordt gebracht, in de verbrandingsruimte gebracht. Door de sterke luchtstroom wordt een gedeelte van het hout snel aan het branden gebracht, waarna de pen verwijderd kan worden. Uit de schoorsteen komt een gasmengsel dat steeds rijker aan brandbare gassen wordt. Met een vonkmechanisme kan dit gas ontstoken worden, wat er vooral in het donker erg spectaculair uitziet. Daarnaast is op een thermometer de oplopende temperatuur van het gas zichtbaar. Zodra de temperatuur zo’n 150 graden heeft bereikt wordt de ventilator gestopt en een klep omgedraaid zodat de gassen via het filter naar de motor gestuurd worden. De motor kan gestart worden en de auto is klaar om weg te rijden. De gehele procedure duurt zo’n vijf minuten. Als de houtgasgenerator nog warm is van een vorige rit duurt e.e.a. korter.

Op de foto hiernaast is de installatie goed te zien. Het bovenste gedeelte van het rechter’vat’ is de houtsilo; hierin zit een voorraad hout die onder de meeste omstandigheden voldoende is om ongeveer 100 km op te rijden. Het onderste gedeelte is de haard waar een klein deel van het hout wordt verbrand om de rest te vergassen. In het midden het cycloonfilter met daarboven de schoorsteen, die gebruikt wordt om de houtgassen af te fakkelen, zolang ze nog niet de juiste samenstelling en temperatuur hebben om op te rijden. Het linker’vat’ is een doekenfilter; hierin wordt as uit de gassen gefilterd die anders de motor zou beschadigen. Vanuit het filter loopt onder de auto een buis door die de gassen naar de motor leidt. Onder het motorblok worden de gassen nog gekoeld en wordt de gecondenseerde waterdamp afgevoerd. Onder de motorkap zijn ook diverse aanpassingen gedaan om het houtgas in de juiste verhouding te mengen met lucht. Ook is het motormanagement tijdens het tijden op houtgas uitgeschakeld, dit zou geen raad weten met het gas.

Wat mij vooral opviel was de ontzettend mooie afwerking van alles. De houtsilo, het filter en de cycloon met schoorsteen glimmen als een spiegel, de lasnaden zijn mooi weggewerkt, alles is kaarsrecht en met zichtbare zorg afgewerkt. Ook valt op hoe weinig handelingen er nodig zijn om de houtgasgenerator op te starten en om met de auto te rijden. Als ik op Youtube kijk naar andere mensen die een auto op houtgas gebouwd hebben dan valt op hoe ingewikkeld het allemaal werkt. Tijdens het rijden trekken ze aan hendels en drukken ze op knoppen om de motor goed te laten lopen. Bij deze auto merk je niets van dat alles. Natuurlijk, het opstarten van de houtgasgenerator vergt enig handwerk en duurt een paar minuten, maar als de motor loopt merk je verder vrijwel niets van de bijzondere brandstof.

John startte de auto en we reden een stukje door de omgeving. Op een gegeven moment bood hij mij aan om ook een stukje te rijden. Dat sla ik natuurlijk niet af! De eerste meters vielen een paar dingen op. De auto is erg zwaar, de Volvo 240 is van zichzelf al niet zo licht, maar de houtgasinstallatie voegt daar nog eens het nodige aan toe. Daarnaast is houtgas een gas met een relatief lage verbrandingswaarde waardoor de motor een lager vermogen levert dan op benzine. De combinatie van deze twee factoren zorgt er voor dat deze auto geen sprintjes bij het stoplicht wint, maar het is zeer zeker geen rijdend obstakel. De auto kwam prima mee met het overige verkeer (al was het maar omdat mensen achter ons bleven rijden omdat ze zich afvroegen wat deze auto in vredesnaam op de Twinnyload had). De topsnelheid van de auto is ongeveer 120 km/u op houtgas, de kruissnelheid op de langere afstand is 100-110 km/u. Verkeersdrempels moeten omzichtig genomen worden omdat de koeler vrij laag hangt. Als laatste stuurt de Volvo een beetje als een boot, de auto reageert enigszins traag op de stuurcommanco’s. Dit ligt vooral aan het type, leeftijd en gewicht van het geheel, en niet zozeer aan de brandstof.

Behalve deze eigenaardigheden is het rijden met deze auto verrassend normaal. Als je op het gaspedaal drukt gaat hij vooruit, als je opschakelt gaat hij harder vooruit, als je remt gaat hij langzamer. Het dashboard is enige knoppen en instrumenten rijker ten opzicht van het standaardmodel op benzine, maar niet veel. Zo is er een schakelaar voor de ventilator, een schakelaar om indien nodig weer terug op benzine over te schakelen, een schakelaar om een rooster onderin de houtgasgenerator te bewegen zodat de as losgeschud wordt en er zijn drie vacuümmeters geplaatst waarop afgelezen kan worden of de filters schoongemaakt moeten worden. Het enige wat je verder merkt is het bijzondere uitzicht via de achteruitkijkspiegel op de houtgasgenerator (met – heel slim – de gastemperatuur zichtbaar in de spiegel). Het laatste wat je verder merkt is dat de mensen die je tegenkomt niet weten wat ze zien. Met een dergelijke auto moet je niet bang zijn voor een beetje aandacht.

Auto’s op houtgas zie je niet veel, het is vooral iets voor, zoals John het zegt, idealisten en crisistijden. Dat neemt niet weg dat er vooral in de VS en in Finland toch veel mensen mee aan het werk zijn. Bij het rondneuzen over de vele links over houtgas die ik van John kreeg kon ik echter geen installatie ontdekken de zo mooi gebouwd was als deze. Ook de bediening is veel simpeler dan wat ik bij andere ontwerpen zie.

Na thuiskomst hebben we nog een hele tijd na zitten praten en het blijkt dat John nog veel meer ideeën heeft over duurzaamheid etc. Een website over deze auto en toekomstige andere activiteiten is in de maak, zodra die online verschijnt zal ik dat zeker even melden.

John: bedankt voor de zeer interessante middag en we houden zeker contact!

Behalve het horloge op zonnestroom heb ik nog iets gekocht: een kleine Stirlingmotor. Om te beginnen een kort filmpje:

Lage-temperatuur Stirling Motor

(Als je op het filmpje klikt wordt je doorgestuurd naar de Youtube-website. Als je daar rechtsonder het filmpje op “watch in high quality” klikt zie je een versie van betere kwaliteit)

Deze Stirling motor werkt op een warmteverschil: in het filmpje wordt de onderkant verhit door het hete water, en de bovenkant gekoeld door de lucht. In de kamer zit een verdringer die de lucht heen en weer beweegt tussen de warme onderkant en de koele bovenkant. Als de lucht afkoelt, krimpt hij, en als de lucht opwarmt zet hij weer uit. Door deze krimp en uitzetting word een zuiger op en neer bewogen waardoor het vliegwiel ronddraait. Doordat de verdringer ook door het vliegwiel bediend wordt blijft de cyclus in stand zolang er een temperatuurverschil is tussen de boven- en onderkant van de luchtkamers. Het temperatuurverschil kan vergroot worden door bv. ijsblokjes op de bovenkant te leggen, de motor gaat dan sneller draaien. De motor werkt ook andersom: als de onderste plaat gekoeld wordt loopt hij op het temperatuurverschil tussen het ijs en de buitenlucht. Het vliegwiel draait dan in tegenovergestelde richting.

Waarom is dit interessant?

Sowieso vind ik het leuk om met dit soort apparaatjes te spelen omdat ze een natuurkundig proces op simpele wijze duidelijk maken. Als ze vroeger op de middelbare school dergelijke apparaatjes hadden gehad had ik waarschijnlijk een stuk beter opgelet bij natuurkunde. Als de motor langzaam draait zie je duidelijk de verschillende fasen van het proces.

Daarnaast is de Stirlingmotor interessant op het gebied van duurzame energie, om twee redenen: goed ontworpen kan hij iets efficiënter zijn dan bijvoorbeeld een verbrandingsmotor zoals die in auto’s gebruikt worden maar vooral omdat hij kan lopen op alle mogelijk soorten (rest)warmte. Een verbrandingsmotor is geoptimaliseerd voor één bepaalde brandstof en zal over het algemeen moeilijker en minder efficiënt lopen op een andere brandstof. Omdat bij een Stirlingmotor de verbranding buiten de motor plaatsvindt is aanpassing naar een andere brandstof veel makkelijker mogelijk. Ook hoeft er niet per sé verbranding plaats te vinden, ook bv. zonne- of aardwarmte kan prima ingezet worden om met een Stirlingmotor energie op te wekken. Op de foto hiernaast rechts is een Stirlingmotor te zien die in het brandpunt is bevestigd van grote holle spiegel die het zonlicht concentreert. Door de hoge temperatuur kan de Stirlingmotor een generator aandrijven en op die manier elektriciteit produceren.

Een andere plek waarin Stirlingmotoren een steeds grotere plek krijgen is in (micro-)WKK. WKK staat voor Warmte-Kracht-Koppeling, en dat houdt in dat op één plek of in één apparaat zowel warmte als elektriciteit geproduceerd wordt. Op grote schaal kan dat bijvoorbeeld door de restwarmte van een kleine bedrijfselektriciteitscentrale te gebruiken voor proceswarmte. Op kleine schaal kan dit door een HRe-ketel te laten plaatsen. Deze CV-ketel verstookt aardgas om een pand te verwarmen, maar gebruikt een gedeelte van de warmte om elektriciteit te produceren die aan het net geleverd kan worden. Ik ben niet overtuigd van het concept (terugleveren van zonnestroom is bij sommige leveranciers al een probleem, de ketel verbruikt voor woningverwarming meer gas dan een normale CV-ketel, hoe zit het met geluidsproductie en levensduur?) maar het concept intrigeert me. In theorie is het mogelijk meer nuttige energie uit een kubieke meter aardgas te halen dan met een normale CV-ketel.

Hoewel het concept achter de Stirlingmotor al erg oud is (het patent dateert van 1816 door meneer – jawel – Robert Stirling) is het concept nooit echt doorgebroken. Sinds een paar jaar wordt er weer meer onderzoek gedaan naar Stirlingmotoren omdat ze vele mogelijkheden bieden om gebruik te maken van restwarmte die anders verloren zou gaan.

Vandaag organiseerde o.a. de ANWB een filevrije dag. Iedereen die het nieuws enigszins gevolgd heeft weet dat dat helemaal niet gelukt is. Toch noemde een woordvoerder van ANWB het ‘een succes’ op de radio, omdat er in de ochtendspits ‘maar 214 km file stond in plaats van de verwachte 250′. Het is maar hoe je succes definieert natuurlijk. Gelukkig kan ik gewoon op de fiets naar mijn werk, ik ben dus geen onderdeel van de oorzaak van files.

Ik heb mezelf een kadootje gedaan. Al jaren loop ik rond zonder horloge en ik miste hem eigenlijk niet. Mijn mobiele telefoon weet ook hoe laat het is, en anders is er altijd wel een klok of iemand aan wie ik het kon vragen in de buurt. Toch begon ik de laatste tijd weer ‘zin’ te krijgen om een horloge te gaan dragen. Ik kwam er echter niet uit wat voor horloge het moest worden. Digitaal? Analoog? Beide? Hoogtemeter? Kompas? GPS? DCF77? Ik ben gek op gadgets, maar al de complexe horloges zijn erg groot en vaak ook gewoon lelijk, en sowieso erg duur.

Vorige week liep ik tegen de Casio AW-S90D-1AVEF (what’s in a name) aan. Een heel beschaafd uitziend horloge. De functies zijn basic maar functioneel: digitale en analoge tijdaanduiding, kalender, stopwatch, wekker, tweede tijdzone en automatische verlichting. Hij heeft echter één extra functie waardoor ik hem niet kon laten liggen: hij werkt op zonnestroom. Om de wijzerplaat heen zit een heel klein cirkelvormig zonnepaneeltje die een ingebouwde oplaadbare batterij oplaadt.

Het horloge voelt robuust aan en na het verwijderen van een schakel uit de polsband zit hij comfortabel. Het display geeft het laadniveau van de accu aan en een korte polsbeweging verlicht de wijzerplaat als het donker is. Als de accu helemaal volgeladen is zou het horloge volgens de handleiding 11 maanden lang moeten werken, zelfs als hij al die tijd in het donker gehouden wordt. In de praktijk zal die tijd korter zijn omdat de displayverlichting af en toe wordt gebruikt e.d. Een paar minuten direct zonlicht of ongeveer een uur bewolkt licht per dag houdt het laadniveau op peil.

Ik ben er blij mee en ik hoop dat hij lang meegaat. O.a. hier (leuke webwinkel!) te koop voor € 79,-.